Hangi genetik test bana uygun?

ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin MedlinePlus sayfası, doğrudan tüketiciye satılan genetik testleri konularına göre gruplar ^[1]:

• Soy testleri: atalarının hangi bölge ya da ülkede yaşamış olabileceğine dair ipucu verir.
• Yaşam tarzı testleri: beslenme, fitness ve uyku gibi konularda genetik farklardan yola çıkarak bilgi verir; bazıları ürün önerisine bağlanır.
• Özellik testleri: göz rengi gibi fiziksel özelliklerin genetik olasılığını tahmin eder.
• Taşıyıcılık, akrabalık ve ilaç yanıtı testleri: bazı durumlarla ilişkili bir varyantı taşıyıp taşımadığına, kişilerin biyolojik olarak akraba olup olmadığına ya da bazı ilaçlara verilen yanıta bakar.

Bunların dışında hekimin istediği tıbbi testler vardır: hastalığı belirlemek için yapılan testler, gebelikte yapılan testler ve yenidoğan taramaları bunlardandır ^[2]. Bu araçta karşılaştırılan Dynova NutriCore, Longevity, Fitness ve Skin raporları yaşam tarzı grubundadır: beslenme, sağlıklı yaş alma, spor ve cilt.

MedlinePlus'a göre bu testleri internetten ya da mağazadan alırsın, örneği evde toplarsın (örneğin yanağın içinden bir sürüntüyle), tüpü test şirketine postalarsın; sonuç yazılı bir rapor, güvenli bir web sitesi ya da uygulama üzerinden gelir ^[3].

Dynova'da kit adresine gelir; kan alınmaz, iğne yok. Örneğini kitin içindeki adımları izleyerek kendin alır, kutuyu geri gönderirsin; raporun hesabına düşer. Adımlar için evde DNA testi nasıl yapılır, süre için DNA testi sonucu ne zaman çıkar yazılarına bakabilirsin.

MedlinePlus, doğrudan tüketiciye satılan genetik testlerin genellikle belirli bir hastalığa yakalanıp yakalanmayacağını kesin olarak söyleyemediğini belirtir ^[4]. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) da hiçbir testin yüzde 100 doğru olmadığını, bu testlerin geleneksel bir sağlık değerlendirmesinin yerini tutmadığını ve sonuçların tek başına tıbbi kararlara dayanak yapılmaması gerektiğini söyler ^[5].

Bu yüzden bu araçtaki dört rapor hastalık saptamaz, bir hastalığa yakalanma olasılığını hesaplamaz; babalık, akrabalık ya da soy ve köken testi de değildir. Sağlığınla ilgili bir sorun varsa bunu hekiminle konuş. Genetik danışmanlar da bir testin neyi gösterip neyi göstermeyeceğini anlamana yardım eder ^[2].

Bu testler için az sayıda kural olduğundan MedlinePlus, test yaptırmadan önce şirketi değerlendirmeyi önerir ^[3]. Sorman önerilen sorulardan bazıları ^[4]:

• Şirket, testin neyi söyleyip neyi söyleyemeyeceğini açıkça yazıyor mu?
• Genetik verin ve kişisel bilgilerin nasıl korunuyor; başka şirketlerle paylaşılıyor ya da satılıyor mu?
• Verinin paylaşılmasını ya da araştırmada kullanılmasını istemezsen bunu reddedebiliyor musun?
• Test ücretine bir sağlık profesyoneliyle görüşme dahil mi?

Genetik verinin korunmasıyla ilgili ayrıntılar için genetik veri gizliliği yazısına göz atabilirsin.

Tek bir konuyu merak ediyorsan tekli rapor yeter. Birbirini tamamlayan iki konu varsa ikili paketler iki raporu tek pakette sunar. Dynova Life ise beslenme, sağlıklı yaş alma ve cilt raporlarını bir araya getirir.

Fiyatları başka testlerle karşılaştırmak için DNA testi fiyatları yazısına, tüm paketler için paketler sayfasına bakabilirsin.